23 Ağustos 2012 Perşembe

Antik Çağda Kap Formları

AMPHORA
Yüksek iki kulplu ,dar boyunlu bir kaptır.Yağ ve şarap kabı olarak kulanılmıştır.Boyun yapısına göre boyunlu ve karınlı amphora diye ikiye ayrılmıitır.
-Boyunlu amphora:Belirgin bir boyuna sahip ve boyundan karına geçişte keskin bir profili bulunan amphora türüdür.
-Karınlı amhora:Boyundan karına geçişte kesintili,profili bulunmayan amphora türüdür.
Antik çağda belli başlı amphora üretim merkezleri ile bu merkezlerde üretilen amphoraların zaman içindeki form değişiklikleri ve amphoraların dağılım alanlarının tespiti, sualtı arkeolojisinin önemli ilgi alanlarından biridir. Bu merkezlerden bir çoğu Anadolu kıyıları ve civarında bulunmaktadır. KHİOS ( Sakız ) : Antik çağın en istikrarlı şarap üreticisi olarak bilinir. Hermippos, bu adada üretilen şarapları, kalitesine erişilemez olarak nitelendirmektedir. Ayrıca siyah şarabın da ilk kez burada üretildiği söylenmektedir. Khios amphoraları, Fas'dan Karadeniz kıyılarına kadar çok geniş bir bölgeye yayılmıştır. Khios şarabı çok pahalı ve lüks bir tüketim malıdır. Hatta az varlıklı kişilerinde satın alabilmeleri için Laginos adı verilen tek kulplu daha küçük kaplarda da satışa sunulmuştur.

RODOS : Tüketici pazarındaki egemenliğini üç asır boyunca sürdürmüş olan Rodos amphoraları, İngiltere'den Hindistan'a ve Karadeniz kıyılarına kadar yaygınlık gösterir. İskenderiye de ele geçen 90.000 mühürlü amphoranın % 85'i Rodos amphorasıdır. Rodos amphoralarında adanın simgesi olarak güneş tanrısı Helios'un büstü ve gül motifi kullanılmıştır.
--> KNİDOS ( Datça ) : Knidos amphoraları, mühürlerinde rastlanan kent adı ve özel biçimleri ele en kolay teşhis edilebilen gruptur. Atina, Delos ve Mısır'da yoğun olarak rastlanmıştır.

KLOZOMENAİ ( Urla İskelesi ) : 12 iyon kentinden biri olan Klezomenai'nin arkaik dönemde ( M.Ö 6.yy ) önemli bir amphora üreticisi olduğu yapılan kazılar sonucu tespit edilmiştir. Antik yazarlar da Klezomenai'yi, şarap,zeytinyağı ve garum (özel balık sosu) üreticisi olarak anmaktadırlar. Firnistli bant süslemeleri ile diğer amphoralardan ayırabileceğimiz Klezomenai'de amphora üretimi, Pers'lerin İyonya ihtilalini bastırdıkları M.Ö. 494 yılına kadar klasik biçimi ile sürmüştür.

SİNOPE ( Sinop ) : M.Ö 4.yy'ın ortalarından M.Ö.1.yy'a kadar ticari amphora üreten Sinop, sadece Karadeniz kıyıları için değil, batıdaki bir çok merkeze de satış yapmıştır. Sinope mührü taşıyan 20.000 kadar amphora batıdaki merkezlerde bulunmuştur.

HERAKLEİA PONTİKE ( Karadeniz Ereğlisi ) : Karadeniz bölgesindeki diğer önemli merkez Herakleia Pontike'dir. M.Ö.4.yy ile M.Ö.3.yy arasında yaklaşık 150 yıl boyunca mühürlü amphora üretmiştir. Sovyet araştırmacılar bu süre içinde 5 ayrı safha tespit etmişlerdir.

PELİKE
Form olarak amphoraya benzer. Amphoradan farklı olarak pelikenin alt kısmı daha geniştir ve kap boyna doğru daralarak yükselir. Çoğunlukla hemen dudak altından başlayıp omuzda gövdeyle birleşen karşılık iki dikey kulpa sahiptir. Yüksekliği 40-50 cm. civarında değişir. Sıvı maddelerin muhafazası veya büyük bir kaptan daha küçük bir kaba aktarmak için kullanılmıştır. İlk örneği M.Ö. 6 yüzyılın sonlarına doğru görülür ve M.Ö. 4 yüzyılın sonlarına kadar kullanımda kalır.
STAMNOS
En geniş kısmı omuzda olan ve omuzdan itibaren kaideye doğru incelerek yumurtayı andırır bir forma sahip gövdesi ve kısa bir boynu vardır. Genellikle halka biçimli bir ağza sahiptir. Omuz üzerinde karşılıklı yatay iki kulbu vardır. Yüksekliği 30 cm. yi geçmez. Bir şarap kabı olan stamnos asıl formuna M.Ö. 6. yüzyılın sonunda kavuşur.
 
KRATER
Geniş açık ağızlı orta yükseklikte bir kaptır.Grekler şarabı saf olrak içmez,onu su ile karıştırılardı.Krater su ile şarabı karıştırmak için yapılmıştı.
Kraterler gövde ve kulplarına göre 6 çeşittir.
-Destekli krater
-Völütli krater
-Kotyle krater
-Kalyx krater
-Çan krater
-Kalathos krater

LEBES GAMİKOS
Form olarak dinosa benzer. Lebes-gamikos dinosdan farklı olarak omuzda dudağı aşan yüksekliğe sahip halka biçimli dikey karşılıklı iki kulbu vardır. Ağzı da genellikle bir kapakla örtülüdür.
Bu kap düğünlerde gelin ve damada hediye olarak sunulur. Gerdek sonrası genç çiftin yıkanacağı kutsal kaynaktan louthrophoroslarla getirilmiş olan su bu kaplarda muhafaza edilirdi.
PSYKTER
Soğuk şarabın muhafazasında kullanılan bir kaptır. İç içe iki kaptan oluşan bu kap antik çağın termosudur. Genellikle omuzları üzerindeki halka biçimli karşılıklı iki kulptan içi kar dolu bir krater içine asılı olarak kullanılırdı.
OİNOHOE
Dar boyunlu,yonca yaprağı biçimli ağıza sahip,tek kulplu bir'sürahi' formu gösterir.Karakteristik bir şarap kabıdır.Şarabın döküleceği ağız kısmı dışa doğru taşırılmış ve dudak burada daraltılmıştır:

DİNOS
Lebes de denir.Geniş açık ağızlı,yuvarlak gövdesi aşağıya dogru daralan, kaidesiz ve kulppsuz bir kaptır.Genellikle yüksek bir ayak üzerinde durur.Şarap su karışımını taşımak için bir fıçı şeklinde kulanılmıştır.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder